Lịch sử Xóm 4  


Thời kỳ mở đất
 
Giữa thế kỷ XV mảnh đất này còn là bãi lầy đầy lau lách hoang vu, các bậc tiền nhân đã khai hoang để trồng cói chua mặn. Đến khi đê “Hồng Đức” hình thành (1474) Tổ tiên ta đã quật lập thành Cồn Dâu Đông Khu, dần dần tụ được dân, mở được nghiệp “Nâng tay vi bản” dựng được xóm Đàm An thuộc thôn Bắc Biên, xã Quần Anh cổ, tên xóm Đàm An gắn bó với cư dân suốt gần 300 năm từ thời Lê Sơ rồi Lê Trung Hưng (Mạc, Trịnh, Nguyễn).

Đầu triều Nguyễn (1804) xã Quần Anh Hạ được tách lập, xóm Đàm An đổi tên thành xóm Khán Thản (Khán Sản) thuộc xã Quần Anh Hạ. Đến cuối triều Nguyễn được thăng từ Xóm lên Giáp là Giáp Đàm. Cư dân Giáp Đàm kế tục truyền thống đoàn kết, bất khuất của Đàm A, Khán Thản tiếp tục dựng Giáp cường thịnh, đã xây dựng được Đền Giáp Đàm thờ Đức thánh Trần và Đình Giáp Đàm làm nơi tụ hội của dân và là cơ sở kháng chiến của Tỉnh sau này. Đến năm 1949 Ủy ban kháng chiến - hành chính huyện Hải Hậu đổi tên các thôn giáp thành các đơn vị kháng chiến mang số hiệu và Giáp Đàm đổi tên thành xóm 4 đến ngày nay.

Ngay từ buổi đầu, tổ tiên ta đã chú ý tới việc đắp đê, trước hết là đê Đông. Đây là con đê ngăn nước mặn biển Đông đầu tiên được đắp nổi trên nhiều cửa sông, ngòi, lạch, đầm lầy và sa bồi. Con đê này là đường mốc, nên gọi là đường Giới Đông, kéo dài suốt từ giáp Quần Mông (nay là chợ Ấp - Xuân Ninh) cho tới Yên Định ngày nay, rồi sau này đắp tiếp xuống Cồn, nâng cấp thành đoạn đường 21. Dấu tích còn lại của đoạn đê Giới Đông đầu tiên này chính là đường "Giơi" (hay còn gọi là đường "Rơi") ngày nay, ranh giới giữa 2 xã Hải Bắc và Hải Hưng.

Khi đất còn chua mặn, buổi đầu chỉ trồng được cói, được dâu, xóm Khán Thản trở thành nơi chuyên canh trồng dâu nuôi tằm (trại dâu). Đồng đất được cải tạo, trồng lúa một vụ rồi hai vụ. Nhân dân có lệ đầu tháng 6 làm lễ hạ điền, tế Thần nông, cấy lúa, cấy khoai, té nước, cầu mong mưa thuận gió hòa, cây cối tươi tốt quanh năm.

Đất Khán Thản từ xưa được ca ngợi là vùng đất văn vật nổi tiếng. Đình Giáp Đàm của xóm được xây dựng từ đầu thế kỷ 19, mỗi dòng họ đều xây dựng Từ đường thờ từ tứ thế trở lên. Trong gia đình những bà mẹ đẻ và nuôi dạy được 4 con trai được xóm ban thưởng. Các cụ tròn tuổi 70, 80, 90 được xóm ngõ, họ tộc tế xuân mừng phần, các ngành giới mang lễ vật đến mừng thọ. Tuyển binh cứ 3 anh em trai tuyển một, nhà độc đinh được miễn. Học trò đi thi, ngày lên đường xóm trích từ 3 đến 10 quan tiền tiễn chân. Đỗ có văn bằng, chứng chỉ vọng xã, được dự hàng chức sắc...

Đầu thế kỷ 20, dưới chế độ thực dân nửa phong kiến, 95% người dân không biết chữ, nhưng trong xóm có 2 thầy giáo dạy trường Pháp Việt của tỉnh là cụ Nguyễn Vũ Đại và cụ Nguyễn Vũ Long. Ba thầy giáo dạy chữ Hán trong xóm là các cụ: Đỗ Văn Kỷ, Vương Văn Roãn và Nguyễn Vũ Tình.

Hai cụ có chức sắc cao trong xã ở xóm là cụ Đội Hưng (Nguyễn Văn Hưng) và cụ Cửu Biền (Nguyễn Vũ Biền).

Ruộng đất đa số nằm trong tay dòng họ Nguyễn Vũ. Có 12 - 13 gia đình có ruộng tư điền, người nhiều 1 - 2 mẫu, người ít 7 - 8 sào, còn lại đi làm thuê cấy mướn. Một số gia đình trồng dâu nuôi tằm.

Vài ba nhà buôn bán nhỏ, gánh hàng xén, gánh thuốc lào. Có một nhóm 12 - 13 người đi làm thợ nhuộm ở Hà Nội do cụ Phạm Văn Thu là thợ cả.

Xóm theo Đạo Phật, đầu xóm có ngôi đền thờ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn và ngôi đình Giáp Đàm 5 gian lợp ngói, đình làm toàn bằng gỗ lim. Cuối xóm có 2 ngôi miếu thờ thành hoàng làng. Tháng giêng, tháng tám, tháng chạp xóm tổ chức tế lễ long trọng.

Thời kỳ chống Pháp

Trong kháng chiến chống Pháp, cùng với cả nước, nhân dân xóm 4 cũng rất kiên cường trong đấu tranh giành độc lập tự do cho dân tộc. Năm 1947, trung đội du kích Khán Thản được thành lập, do ông Nguyễn Vũ Xuyến làm trung đội trưởng. Cùng với trung đội du kích xóm còn có trung đội "bạch đầu quân" của Hội phụ lão cứu quốc, do cụ Trần Văn Thước làm trung đội trưởng.

Buổi đầu mới thành lập, trang bị vũ khí của du kích còn rất thô sơ, chủ yếu là do các lò rèn trong xã sản xuất. Qua luyện tập và chiến đấu, trung đội du kích xóm đã nhanh chóng phát triển và trưởng thành, lập nhiều chiến công xuất sắc. Điển hình như các trận đánh Pháp tại làng An Ninh (Hải Trung), chùa Nam Anh, bốt Văn Đàn, bốt Đông Biên,... Đặc biệt là trận tham gia cùng với bộ đội chủ lực Đại đoàn Đồng Bằng và du kích các xã tiêu diệt cụm cứ điểm Đông Biên trong hai ngày 03 và 04/6/1954.

Chiến thắng Đông Biên được mệnh danh là "Điện Biên Phủ đồng bằng", đập tan mắt xích cuối cùng trong vành đai cứ điểm phòng vệ miền duyên hải Nam Định của địch, đánh dấu kết thúc cuộc kháng chiến chống Pháp trên quê hương Hải Hậu anh hùng.



Giải phóng Đông Biên - 04/6/1954


Nhiều gia đình giúp đỡ cách mạng, nhiều chiến sỹ du kích chiến đấu gan dạ, lập nhiều chiến công mà tên tuổi đã lưu danh với hậu thế, như các cụ: Trần Văn Vậng, Nguyễn Văn Tỳ, Trần Văn Điệp, Phạm Văn Thử, Đỗ Thị Mùi, Trần Văn Loãn,...

Cũng trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, đình Giáp Đàm của xóm còn là nơi tiếp nhận, cấp giấy tờ thông hành của Ủy ban hành chính kháng chiến tỉnh Nam Định.


Thời kỳ hợp tác xã và chống Mỹ cứu nước

Sau hiệp định Giơ Ne Vơ năm 1954, Miền Bắc được hoàn toàn giải phóng. Theo một điều khoản của hiệp định là nhân dân được tự do di cư giữa hai miền Nam - Bắc, và sẽ tổ chức tổng tuyển cử thống nhất vào năm 1956. Trước sự vận động, lôi kéo của địch và giới chức Thiên Chúa Giáo, cùng với những sai lầm trong cải cách ruộng đất đã khiến một lượng lớn nhân dân di cư vào Nam, chủ yếu là đồng bào theo đạo Thiên Chúa. Toàn xã Hải Bắc có 280 hộ với 1.526 nhân khẩu di cư vào Nam. Tuy nhiên xóm 4 không có hộ nào di cư, một phần cũng là vì xóm 4 không có người theo đạo Thiên Chúa.

Sau khi hòa bình được lập lại, nhân dân trong xóm tập trung nhân lực sửa sang các cầu cống bị hư hỏng, khơi vét sông ngòi bảo đảm tưới tiêu cho tới các cánh đồng xa và phục vụ nhu cầu giao thông (khi đó giao thông chủ yếu bằng đường thủy, huyết mạch giao thông của huyện Hải Hậu là sông Múc - con sông được quan Hồng Lô - Đỗ Tông Phát cải tạo từ thế kỷ 19).



Giao thông thủy tại khu vực cầu Hải Bắc (cũ) năm 1967


Xã chủ trương thành lập các tổ nông hội để tương trợ, giúp đỡ nhau trong sản xuất nông nghiệp. Tính đến cuối năm 1957, toàn xã xây dựng được 63 tổ nông hội, riêng xóm 4 xây dựng được 10 tổ nông hội, là xóm đứng đầu xã trong phong trào này. Đây chính là bước khởi đầu của sự hình thành các hợp tác xã sau này.

Ngoài việc ra sức tăng gia sản xuất xây dựng lại quê hương, nhân dân xóm 4 còn tích cực tham gia xóa "giặc dốt" bằng các lớp "bình dân học vụ" tổ chức vào các buổi tối tại các gia đình và đình Giáp Đàm của xóm.

Các hoạt động văn hóa - văn nghệ của xóm cũng dần được khôi phục. Ngày lễ, ngày tết nhân dân treo cờ, treo đèn, dựng cổng chào. Thiếu nhi cắm trại, liên hoan văn nghệ sôi nổi. Xóm còn có một thông tin viên là cụ Nguyễn Văn Châu, mỗi buổi tối cụ Châu thường trèo lên các ngọn cây trong xóm dùng loa tay thông báo, tuyên truyền tới bà con về những chính sách mới của chính quyền cách mạng.

Từ các tổ nông hội, cùng với chỉ đạo của chính quyền, nhân dân trong xóm tiến hành xây dựng các tổ đổi công (mọi người hợp lực làm việc cho từng ruộng của từng gia đình một). Không khí làm ăn đoàn kết, phấn khởi tăng lên từng ngày.

Từ thành công của các tổ nông hội và tổ đổi công, những hợp tác xã cấp thấp đã bắt đầu hình thành, điển hình là hợp tác xã chăn nuôi xóm 4 do ông Thạch và ông Ấm phụ trách. (trại chăn nuôi của xóm nằm ở khu vực nhà ông Đỗ Văn Nhơn ngày nay). Hợp tác xã tín dụng, mua bán do ông Dư phụ trách.

Năm 1961, Nhà nước có chủ trương mở rộng hợp tác xã bằng cách hợp nhất các hợp tác xã nhỏ lại. Các hợp tác xã xóm 4 được hợp nhất với các hợp tác xã xóm Triệu Thông, Phương Đức, Triệu Phúc, An Lộc thành hợp tác xã thôn 1 do ông Trần Ngọc Am làm chủ nhiệm.

Khi đó chưa có sân kho hợp tác xã, mỗi vụ thu hoạch lúa thường đưa về những gia đình có sân rộng để kéo đá, điển hình như sân nhà ông Ấm, sân nhà ông Dư,...

Năm 1963 xã tổ chức sắp xếp lại các hợp tác xã theo ngành nghề. Các hợp tác xã mới được thành lập là HTX nông nghiệp Bắc Hải, HTX vật liệu xây dựng Thanh Bình, HTX dệt Khán Sản, Hợp tác xã cơ khí Bắc Thịnh và hợp tác xã mua bán Hải Bắc. 3 trong 5 hợp tác xã đặt tại xóm 4, hợp tác xã Bắc Thịnh và hợp tác xã mua bán đặt tại xóm Đông Biên.

Năm 1965, với nguồn vốn tự có, xã xây dựng cầu Hải Bắc (cũ) bằng bê tông cốt thép thay cho cầu Đen bằng tre tay vịn (cầu Đen cũ tại khu vực quán bà Sự, cách cầu mới khoảng 400m về phía Tây).

Sau "sự kiện Vịnh Bắc Bộ", năm 1965 Mỹ bắt đầu cho máy bay đánh phá Miền Bắc. Xóm phát động toàn dân đắp công sự chiến đấu và đào hầm hào phòng tránh. Nhà nhà chủ động đào hầm trú ẩn cho gia đình mình ở trong nhà, ngoài đường, nơi hội họp, nơi làm việc ngoài đồng, nơi họp chợ, lớp học,... Trạm y tế hướng dẫn nhân dân sơ cứu chiến thương. Người đi học, đi làm có túi thuốc mang theo. Từ nhà cửa, công trình kiến trúc cho đến quần áo ăn mặc hàng ngày, tất cả phải ngụy trang sang màu cỏ úa. Trẻ em đi học phải đội mũ rơm để tránh bom bi. Đèn đêm phải che ánh lửa, không để rọi sáng ra khỏi nơi làm việc...

Nhân dân trong xóm tham gia cùng với xã đào đắp 5 ụ tác chiến, có trang bị hỏa lực bắn máy bay tầm thấp. Dựng 2 chòi gác phòng không, theo dõi gõ kẻng, báo động cho nhân dân và sẵn sàng chiến đấu bắn máy bay địch khi chúng bay thấp vào không phận xã nhà.

Tổ an ninh xóm được thành lập do ông Trần Văn Khanh phụ trách, được trang bị dây thừng, gậy ba thước, kiếm, dao găm, lựu đạn,... sẵn sàng vây bắt biệt kích, phi công Mỹ, hoặc đối phó với tình huống bất thường có thể xảy ra.

Trong những năm 1966 - 1967 Mỹ điên cuồng đánh phá Miền Bắc. Năm 1966 máy bay Mỹ bắn tên lửa trúng cánh đồng xóm 4, rất may là không có thương vong nào xảy ra.

Ngày 12/10/1967 tổ dân quân trực chiến thoát ly của xã phối hợp với dân quân các xã bạn bố trí trận địa đón lõng và bắn rơi một chiếc máy bay AD6 của địch.

Trong hoàn cảnh chiến tranh, lao động trẻ khỏe ra tiền tuyến, ở hậu phương hầu hết do chị em phụ nữ đảm nhiệm nhưng đã hoàn thành vượt mức "3 mục tiêu" do Nhà nước đề ra là: 5 tấn thóc trên 1 héc ta gieo trồng, bình quân 2 con lợn trên 1 héc ta gieo trồng và mỗi lao động làm 1 héc ta gieo trồng.

Sau một thời gian ngưng ném bom Miền Bắc, năm 1972 chính quyền Ních Xơn cho ném bom trở lại với mức độ dã man tàn khốc hơn. Ngày 20/12/1972 máy bay Mỹ rải bom bi, bom khoan dọc xóm 4, suốt từ cầu Hải Bắc đến giáp Triệu Thông, làm anh Nguyễn Văn Chính chết và 4 người bị thương là Nguyễn Thị Hảo, Phạm Thị Chắt, Nguyễn Thị Cúc, Nguyễn Văn Sơn. Cùng với việc ném bom, máy bay Mỹ còn thả pháo sáng, rải truyền đơn, tung tiền giả ở nhiều nơi trong xã.

Sau thất bại tại cuộc tập kích chiến lược bằng không quân vào Hà Nội tháng 12/1972, Mỹ buộc phải ký hiệp định Pari chấm dứt chiến tranh ở Việt Nam và rút quân về nước. Ngày 30/4/1975, chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử kết thúc thắng lợi, Miền Nam được hoàn toàn giải phóng, cả nước nói chung và xóm 4 nói riêng thực sự được sống trong hoà bình từ đó.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước, nhiều lớp thanh niên xóm 4 đã hăng hái nhập ngũ lên đường đánh giặc, nhiều lớp thanh niên xung phong không quản ngại mưa bom bão đạn phục vụ nơi hoả tuyến. 13 người con thân yêu của xóm 4 đã anh dũng hy sinh trên chiến trường, đó là các liệt sỹ: Đỗ Văn Nhương, Nguyễn Đức Viện, Đặng Hồng Cừ, Phạm Văn Nhuận, Vũ Đức Nghi, Nguyễn Văn Công, Nguyễn Văn Tường, Vũ Duy Tự, Phạm Văn Hùng, Nguyễn Văn Viễn, Vũ Khắc Tiện, Nguyễn Văn Chi và Nguyễn Văn Nhuần.


Thời kỳ hòa bình thống nhất đất nước

Sau đại thắng mùa xuân 1975, đất nước được sống trong hoà bình, thống nhất liền một dải. Các hợp tác xã trong xã được kiện toàn lại, sản xuất phát triển, thu được nhiều thành tựu mới.

Nối tiếp truyền thống quai đê lấn biển, giữ đất từ đời xưa, hàng năm nhân dân trong xóm tích cực tham gia các đợt dân công nghĩa vụ do huyện chỉ đạo đào đắp đê tại các xã ven biển, nạo vét các tuyến sông dẫn nước thuỷ lợi và phục vụ nhu cầu giao thông đường thuỷ.

Thời kỳ này, lao động ngành nghề cũng được tách khỏi lao động trồng trọt. Hợp tác xã dệt Khán Sản từ dệt vải bông sợi đã mở rộng sang dệt lụa, làm chiếu cói. Xã viên được cấp sổ gạo theo năng suất lao động. Nhờ vậy các khung dệt bắt đầu làm việc từ 3 giờ sáng cho đến 10 giờ đêm. Nhiều khung dệt đạt tới 25m vải một ngày, vượt gấp đôi định mức khoán của hợp tác xã.

Hợp tác xã sản xuất vật liệu Thanh Bình mỗi năm xuất lò trên 150 tấn vôi, 100.000 viên gạch, ngói và hàng vạn viên gạch xỉ không nung (bi) cung cấp cho cả huyện. Nhân dân có việc làm, thu nhập từ ngành nghề đã chiếm tỷ trọng trên 30% tổng giá trị thu nhập toàn xã.

Ngày 11/8/1980 Xóm 4 và xã Hải Bắc vinh dự được đón Thủ tướng Phạm Văn Đồng về thăm. Qua nghe báo cáo của lãnh đạo xã và thăm hỏi tình hình thực tế, Thủ tướng vui mừng nói: "Các đồng chí làm được nhiều việc có ý nghĩa quan trọng đối với việc xây dựng nông thôn mới... cố gắng làm ăn tốt, tôi sẽ về ăn với bà con bữa cơm thường".



Thủ tướng Phạm Văn Đồng về thăm xóm 4 ngày 11/8/1980


Từ khi đổi mới xoá bỏ bao cấp chuyển sang nền kinh tế thị trường, cùng với cả nước, xóm 4 đã có những bước chuyển mình vượt bậc. Nhân dân được tự chủ trong sản xuất kinh doanh, không khí làm ăn sôi động, đời sống nhân dân chuyển biến từng ngày, bộ mặt xóm làng khang trang, hiện đại. Các thế hệ trẻ được nuôi dạy tốt hơn, trưởng thành và thành đạt trên nhiều lĩnh vực.

Ngày 11/11/2012, thật vinh dự và tự hào khi nhân dân xóm 4 được chào đón đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng về thăm và cùng dự ngày hội đại đoàn kết ở khu dân cư xóm 4.



Sưu tầm và biên soạn: Đỗ Ngọc Nam
Chỉnh lý, bổ sung: Phạm Xuyến Xuân
 

 
Tin mới
5 huyện đang rất cần... 1 cây cầu
Hợp tác xã nông nghiệp chuyển mình
Tâm huyết với sự nghiệp phát thanh cơ sở
Độc đáo cây cầu ngói 500 năm tuổi hình rồng bay
Sản phẩm ngao sạch của Nam Định lần đầu xuất khẩu sang châu Âu
Đảng viên làm đầu tàu, nông dân là chủ thể trong xây dựng nông thôn mới
Nem nắm Giao Thủy có gì đặc biệt?
Về với quê hương
  Tiêu điểm
Tâm huyết với sự nghiệp phát thanh cơ sở
Độc đáo cây cầu ngói 500 năm tuổi hình rồng bay
Nem nắm Giao Thủy có gì đặc biệt?
Cửa biển giải cứu 'tàu chết' lớn nhất miền Bắc
Sự nổi tiếng của gạo Tám xoan Hải Hậu
Chuối ngự Đại Hoàng nổi tiếng ra sao?
“Lều chõng” đi thi trăm năm trước dưới ống kính Tây
Con đường hoa mười giờ làm bừng sáng làng quê Bắc Bộ
 














 



  Tiêu điểm
Hình ảnh hội xóm 2017
Những điều về món phở bò không phải ai cũng biết
Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ: Một vài đặc trưng
9 món ngon vang danh đất Nam Định
Cung trầm làng Hành Thiện
Đặc sản bánh nhãn Hải Hậu
Chùa Cổ Lễ và huyền tích cởi áo cà sa ra trận
Hồi sinh hạt gạo tiến vua

 


cool hit counter

 
      277612
Xóm 4 - Hải Bắc - Hải Hậu - Nam Định
http://xom4.vn    Email: xom4haibac@gmail.com